Το Διεθνές Ράλυ Ακρόπολις, διοργανώνεται φέτος, για 64η φορά. Όλα αυτά τα χρόνια, δικαίως θεωρείται η σπουδαιότερη εκδήλωση μηχανοκίνητου αθλητισμού στα Βαλκάνια. Σημαντικότερη διάκριση ήταν και η κατ’ επανάληψη εκλογή του, ως ο καλύτερος αγώνας του παγκόσμιου πρωταθλήματος ράλυ.

Μια βόλτα σε όλες τις  διοργανώσεις που τελέστηκαν το όγδοο έτος κάθε δεκαετίας, θα μας θυμίσει τον χαρακτήρα του αγώνα, τους πρωταγωνιστές, το ύφος της χώρας, τις αλλαγές που έφερε ο χρόνος κι ένα παρελθόν που μόνον όσοι δεν γνώρισαν, δεν νοσταλγούν.

Για την Ελλάδα ο αγώνας είχε πελώρια σημασία. Ανοιγόταν μια πύλη στον έξω κόσμο, μετά τον τρόμο της Κατοχής και τον ζόφο του Εμφυλίου. Ταυτόχρονα, όσοι αλλοδαποί έρχονταν έμεναν μαγεμένοι από αυτό που αντίκριζαν. Γιατί ο τόπος μπορεί να ήταν θεόφτωχος, γεμάτος πληγές, αλλά ταυτόχρονα ήταν αφτιασίδωτος και γνήσιος. Σε ελάχιστο χρόνο κατέβαινες από τα βαθιά ελατοδάση στην αστραφτερή θάλασσα και το αντίστροφο. Είχε μια απλότητα και μια αμεσότητα σπάνια, για την ακρίβεια, μοναδική.

Δεν ήταν μόνον ο αγώνας, η μάχη με τον χρόνο. Ήταν οι ξαφνικές βροχές, το εκτυφλωτικό φως, το ανάγλυφο της γης. Και στο τέλος, σε περίμενε μια απονομή με φόντο το αρχαιότερο μνημείο του δυτικού πολιτισμού κάτω από έναν αψεγάδιαστο λαμπρό ουρανό.

Το 1978 το ράλυ Aκρόπολις γιορτάζει το αργυρό του Ιωβηλαίο. Η ομάδα της κραταιάς τότε Ford δεν έρχεται, ενώ η Fiat εμφανίζεται σε πλήρη σύνθεση με Sandro Munari (Νο1), W. Röhrl (Νο 5) και M. Alen (Νο 7). Κατακτά έτσι μια άνετη νίκη με το Γερμανικό πλήρωμα, αφού ο Ove Αndersson και ο J.L. Therier με Toyota δεν κατάφεραν  να επιστρέψουν στην Διον. Αρεοπαγίτου.

Ο Νορμανδός Therier, νικητής του '73 με Α110, έδειξε ότι δεν είχε λησμονήσει την τέχνη καθώς πρόλαβε με την Celica,  να γράψει τρείς ταχύτερους χρόνους με όλους μέσα. Ο Σουηδός, με 10’ καπέλο έως την Καλαμπάκα Ι, όπου έφθασε 23ος, προδόθηκε από τον κινητήρα του Ιαπωνικού κουπέ στο Λάδωνα, ενώ έχει κερδίσει Νεμούτα, Νεοχώρι Ι , Νεοχώρι ΙΙ, βρισκόταν στην 5η θέση και πάλευε να ανέβει.

Με το νο 1 στις πόρτες του, βαμμένο στα χρώματα του εθνικού αερομεταφορέα της Ιταλίας, 131, οι Sandro Munari - Μario Manucci. Πριν εγκαταλείψει το Ιταλικό πλήρωμα, πρόλαβε και κέρδισε της ετάπ των Λουκισίων, της Ξηρονομής, του Ελικώνα και του Οινοχωρίου. Στην εικόνα κατά τη διάρκεια της ιστορικής Μακρυράχης.

Όπως όλα τα θέματα με βαριά ιστορία που διέπουν τη ζωή, έτσι το ράλυ «Ακρόπολις», ως θεσμός πια και όχι ως ένας αγώνας, υφίσταται τις πιέσεις του παρελθόντος, τις ανησυχίες του παρόντος και τις ανασφάλειες του μέλλοντος. Όλα τούτα παίρνουν εκθετικές διαστάσεις, όταν συμβαίνουν σε μια χώρα με τσακισμένη οικονομία, σε έναν τόπο που αδυνατεί να δράσει αυτόνομα.

Μοιραία σε αυτό το πλαίσιο, η τροχιά του «Ακρόπολις», υπήρξε εκπτωτική. Λογικά ήρθε και ο υποβιβασμός του από το Παγκόσμιο στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο καθώς και η σοβαρή απειλή για ολοκληρωτική απώλεια.

^{Μάιος 1969. Κάτω από ένα λαμπρό Αττικό φως, η 911 S των Φιλανδών P. Toivonen - M. Colari, με τον άσσο στην πόρτες, καθώς κάθεται ψηλά πάνω στις τέσσερις απαστράπτουσες Fuchs εκκινεί πρώτη το 17ο Δ.Ρ.Α. Μετά από 3.280 χιλιόμετρα θα γύριζε στο ίδιο σημείο, πάλι πρώτη μπροστά από τα 22 αυτοκίνητα που είχαν επιζήσει από τα 70 που εκκίνησαν. Ήταν επίσης, η πρώτη νίκη του διάσημου γερμανικού κουπέ στο Δ.Ρ.Α. Μέχρι στιγμής και η τελευταία.}

Κουβαλώντας ένα πλούσιο και λαμπρό παρελθόν, μπορούμε να ισχυριστούμε με μεγάλη ακρίβεια ότι η πλατφόρμα που το ανέδειξε, που το έκανε διεθνές, που το έστειλε στην κορφή των ράλυ του Παγκοσμίου, ή ίδια το έθαψε στην σημερινή αγωνία. ‘Όχι τα ίδια πρόσωπα, ασφαλώς. Ακούγεται σαν μια παιδοκτονία. Δεν είναι η πρώτη σε αυτή τη χώρα, που η ιστορία πηγάζει από την μυθολογία. Ας θυμηθούμε τον Κρόνο.

Η πρόσκληση, για την συνέντευξη Τύπου του Δ.Ρ.Α., έφθασε με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Όριζε την μέρα, την ώρα, τον τόπο και εκεί ετέθη η πρώτη ερώτηση:

- Γιατί στο ίδρυμα τη στιγμή που τα οικονομικά είναι προβληματικά;
η απάντηση ήρθε καλύπτοντας την απορία:
- Διότι επιβάλλεται να βάλεις τους χορηγούς κάπου αντίστοιχα με αυτά που προσφέρουν.

Το ότι η ταπεινότητά μου βρίσκει το ίδρυμα Νιάρχου ακαλαίσθητο ογκόλιθο, που σκιάζει το παράλιο μέτωπο του Φαληρικού, είναι αδιάφορης σημασίας. Το αυτό και για ότι αφορά την συνήθως ασθενή συλλογική μνήμη, περί του συνέβη εκείνο το βράδυ της 3ης προς 4ης Μαίου του ’70 στη Σπετσοπούλα. Διότι όσα ιδρύματα και να κτισθούν, όσες βιβλιοθήκες και να δημιουργηθούν, όσοι εκθαμβωτικοί τοίχοι και να υψωθούν προκειμένου να στεγασθούν Εθνικές Λυρικές Σκηνές, τα τετελεσμένα δεν αλλάζουν. Άλλο θέμα αν η Ιστορία μακιγιάρεται. Όπως επίσης, είναι μια άλλη ιστορία, αν τα ιδρύματα είναι ένα μέσον αίτησης συγνώμης των τετελεσμένων

Στο προκείμενο τώρα.

Το διεθνές ράλυ Ακρόπολις ήταν και παραμένει η πιο σημαντική εκδήλωση μηχανοκίνητου αθλητισμού στην Ελλάδα. Έχοντας διαγράψει μια λαμπερή τροχιά από το ’53 έως τις μέρες μας, δικαιολογεί κάθε κομμάτι της φήμης του.

Λίγες εικόνες ανά δεκαετία, από το ’55 έως το ’95 θα μας θυμίσουν, πρόσωπα, πρωταγωνιστές, την ατμόσφαιρα και τις αλλαγές στο βάθος του χρόνου. Από το ράλλεϋ του '55, στην Deltona του '95.

O Τζώνυς Πεσμαζόγλου, αποτέλεσε ένα ξεχωριστό πρόσωπο μα και ένα ιδιαίτερο φαινόμενο, στο χώρο των Ελληνικών αγώνων αυτοκινήτου. Χαρακτήρας ιδιόμορφος και σπόρτσμαν.  Έκαμε όμως σπορ, περισσότερο για να επικρατεί και λιγότερο για το ευ αγωνίζεσθαι.  Με τον αέρα της τάξης που εκπροσωπούσε, την άνεση μιας μεγάλης οικογένειας και μιας πολύ μεγάλης περιουσίας. Πείσμων και σκληρός. Ευγενέστατος, χαμογελαστός και τζέντλεμαν όταν τα πράγματα πήγαιναν καλά, το πολύ αντίθετο όταν το αποτέλεσμα δεν ήταν το επιθυμητό.

^{Δυο εικόνες, δυο εποχές. Αριστερά πρωταγωνιστής ετοιμάζεται να εκκινήσει το νικηφόρο για αυτόν, Γ' Δ.Ρ.Α. το '55, μπροστά από το θέατρο του Ηρώδου του Αττικού. Δεξιά, 37 χρόνια αργότερα, το '92 στο 33ο Δ.Ρ.Α., ο ίδιος άνθρωπος, στα 78 του πια, στον ίδιο χώρο, κάτω από την ακρόπολη των Αθηνών στο αγωνιστικό περιθώριο, πίσω από τα διαβόητα κίτρινα κάγκελα της Λέσχης, πιθνότατα γεμάτος νοσταλγίες.}

Ήταν παρών από την πρώτη μεταπολεμική αγωνιστική Ελληνική δραστηριότητα και για τα επόμενα 35 χρόνια. Στα πρώτα του βήματα δεν ήταν τόσο νέος. Το ΄52 π.χ. στο ράλυ Shell που θεωρείται η πρώτη μεταπολεμική εκδήλωση, την οποία μάλιστα κέρδισε με συνοδηγό τον Νίκο Παπαμιχαήλ, ήταν ήδη 38 χρονών.  Ακολούθως, το ΄87 στο 34ο Δ.Ρ.Α., στην τελευταία του συμμετοχή, όπου σημειώνει ένα τιμητικό τερματισμό στην 22η θέση και όγδοη μεταξύ των Ελλήνων, είναι 73 ετών. Πάνω από το μέσο όρο προσδόκιμης ζωής των ανδρών εκείνης της εποχής.

Τέσσερις εικόνες του, ανά δεκαετία, από το ’57, το ’67, το ’77 και το ’87, όλες στο πλαίσιο του Δ.Ρ.Α. μας δίνουν μια ιδέα των εποχών, και την ευκαιρία για λίγα σχόλια, για τον άνθρωπο, τον αγώνα, το χώρο.

H ομάδα F1 της Renault έδωσε την ευκαιρία σε μια 79χρονη κυρία, να οδηγήσει ένα μονοθέσιο τρέχουσας τεχνολογίας στη πίστα Paul Ricard.

Έτσι, στις 10 Μαίου, η περιστασιακή χειρίστρια έγινε, ο γηραιότερος άνθρωπος του κόσμου μας που οδήγησε αγωνιστικό αυτοκίνητο με ισχύ 800 ίππων.

Ασφαλώς δεν ήταν μια τυχαία κυρία. Η τυχερή που οδήγησε την Renault R.S.17 ήταν η γεννημένη στο Δουβλίνο to '37, Rosemary Smith,  ιδιαίτερα ενεργή και διεκεκριμμένη οδηγός ράλυ της δεκαετία του '60.

Με συνοδηγούς επίσης γυναίκες, όπως την Pauline Gullick που εμφανίζεται και στο video της Renault, ή την R. Shears, ή την V. Domleo, είχε μια αξιοσημείωτη παρουσία στους αγώνες του τότε Ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ράλυ και στα αντίστοιχα θεσμοθετημένα κύπελλα Κυριών.

Mε σημαντικότατες, μάλιστα, αντιπάλους, όπως οι Βρετανίδες P. Moss Carlsson και A. Hall, ή οι Σουηδές E. Rosqwist και S. Osterberg.

Θυμόμαστε δυο αγωνιστικές επισκέψεις της R. Smith, στην Ελλάδα, ως συμμετέχουσα στο Δ.Ρ.Α. με την αγωνιστική ομάδα της Roots.

Από το ζοφερό κλίμα του τόπου δύσκολα θα ξέφευγε οτιδήποτε. Μέσα σε αυτή τεράστια αγκύλη δεν θα μπορούσε να λείπει ούτε το ράλυ Ακρόπολις, που βιώνει την δική του κρίση.

Η κρίση του, και «μεγάλου εθνικού μας αγώνα» αποκαλούμενου, είχε ξεκινήσει προ μνημονίων. Έτυχε, μόνον, να εκδηλωθεί μαζί με αυτά. Δεν θα μπορούσε να υποστηριχτεί οτιδήποτε άλλο, πέραν της άποψης ότι στο σημείο που φθάσαμε την ευθύνη φέρει η Λέσχη. Στο ξεψύχισμα του «Ακρόπολις», ανέλαβε τις τύχες του σπορ η Ομοσπονδία και πέρα από όλα τα άλλα, που μπορεί ή πρέπει να κάνει, προσπαθεί να κρατήσει εν ζωή τον αγώνα.

Με την μάχη χαρακωμάτων που ανορθόδοξα κρατεί ακόμα, ανάμεσα στην νεκρή αλλά όχι θαμμένη Λέσχη και την σθεναρά αντιστεκόμενη και φιλόδοξα εργαζόμενη Ομοσπονδία, οι απώλειες είναι δεδομένες. Έτσι το «Ακρόπολις» δεν διεξήχθη το 2010, ενώ το '13 ήταν η τελευταία χρονιά που βρέθηκε στο πιο ψηλό θεσμικό ράφι.

Σαράντα χρόνια νωρίτερα. 1977. Τρίτος χρόνος μεταπολίτευσης, όχι κι΄ άσχημα, αν και κάθε σύγκριση με το σήμερα είναι ατυχής, για τις μέρες μας. Ο, και Εθνάρχης, αποκαλούμενος,  από τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς, θα βρίσκεται στην τελευταία πρωθυπουργική του θητεία, βάζοντας κάθε δύναμη, προκειμένου να δέσει το Ελληνικό βαγόνι στο Ευρωπαϊκό ωτομοτρίς. Σε μια στιγμή, που κάτι τέτοιο φάνταζε πολύ λαμπερό.

Άνοιξη. Τελευταίες μέρες του Μαίου.Τελείται με 203 συμμετοχές το 24ο Δ.Ρ.Α. Αν είχε διοργανωθεί και το 1974 που ματαιώθηκε λόγω της ενεργειακής κρίσης, θα ήταν  το εορταστικό αργυρό ιωβηλαίο του αγώνα. Έμεινε όμως ούτως ή άλλως στην ιστορία ως εκείνο με τις πολυπληθέστερες συμμετοχές. Στη συνείδηση των παλαιότερων έμεινε και ως πλούσιος, ενδιαφέρων, περιπετειώδης αγώνας με έναν χαρακτήρα που έχει πια εξαφανιστεί.

Ασφαλώς και ήταν ένας άλλος αγώνας ενός διαφορετικού σπορ. Με 2.758 συνολικά χιλιόμετρα. Τα 1750 από αυτά σε άσφαλτο, και τα υπόλοιπα 1008 σε χώμα. Με 71 σταθμούς ελέγχου χρόνου και 52 ειδικές διαδρομές συνολικού μήκους 763 χιλιομέτρων, τα 654 από αυτά χωμάτινα.

_{Η Δεκέλεια, μισή άσφαλτος μισή χώμα συνολικού μήκους 13,2 χιλιομέτρων ήταν η κατατακτήρια ε.δ. του αγώνα. Τελέστηκε την Κυριακή 29 Μαίου, συγκέντρωσε πλήθη κόσμου, την κέρδισε άνετα ο B. Waldegaard, 23 δευτερόλεπτα μπροστά από τον M. Alen. Στην πρώτη του Ακροπολική εμφάνιση ο Α.  Vatanen θα βγει από το δρόμο, στο ασφάλτινο κομμάτι, πατώντας τα λάδια του σπασμένου κινητήρα της Celica του Η. Mikkola. Τρεις Έλληνες, βρέθηκαν στην πρώτη 12άδα. Γ. Μοσχούς 9ος , «Σιρόκο» 11ος, «Ιαβέρης» 12ος και πρώτος ομάδας 1.   Στην εικόνα το χαρακτηριστικό πέρασμα από την λίμνη. (φωτό αρχείο Φ.Φ./Γ.Κ.)}

Με συμμετοχές από 16 διαφορετικά κράτη. Με κατατακτήρια ε.δ., την μεικτή Δεκέλεια. Με μια ντουζίνα εργοστάσια παρόντα. Με δυο ολονυκτίες. Από την Μακεδονία και το Βέρμιο ως την Πελοπόννησο και τον Λάδωνα.  Ήταν μια περιπέτεια με απερίγραπτη ομορφιά σε έναν τόπο καθαρότερο και γοητευτικά αφελέστερο.

Ήταν μια ακολουθία λαχανιασμένων απλών που συχνά ούτε οι επαγγελματίες δεν μπορούσαν να βγάλουν ακαπέλωτες. Με κομμάτια που τα συναντάς πιά μόνον σε εικόνες, είτε διότι ασφασλτοστρώθηκαν (Λουκίσια, Αλυκή, Ελικών, Καλοσκοπή, Οινοχώρι, κλπ), είτε δίοτι εξαφανίστηκαν κάτω από ίχνος της προόδου και διανοίξεως σύγχρονων αυτοκινητόδρoμων (Μακρυράχη).

Ακολουθούν 7 & 7 εικόνες από εκείνον το μακρινό, αλλά καθόλου ξεχασμένο και τόσο λαμπερό  «Ακρόπολις» του '77. Το 24ο. Κάποιοι θα θυμηθούν, μερικοί θα μάθουν και άλλοι θα νοσταλγήσουν. Οι 14 εικόνες, κάποιες από αυτές αδημοσίευτες, είναι τοποθετημένες με χρονολογική σειρά.

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι ο Τimo Makinen είχε το προνόμιο να ερεθίσει πρώτος το ραλίστικο ένστικτο του Έλληνα. Είχαν έρθει και άλλοι σπουδαίοι ράλυμεν, πριν από αυτόν, στους μοναδικούς Ελληνικούς χωματόδρομους που ξετυλιγόταν η διαδρομή των πρώτων «Ακρόπολις». Όπως ο πρώτος δυο φορές νικητής Γερμανός Ευγένιος Bohringer, ή ο δυναμίτης Erik «on the roof» Carlsson, ή ο πολυπράγμων Gigi Villoresi.

Σπουδαίοι όλοι τους, όπως όσοι κέρδισαν στην Ελλάδα. Ο Τimo όμως, που δεν κέρδισε ποτέ στον τόπο μας, με καλύτερες θέσεις δυο δέκατες, το '66 με Cooper και το ΄80 με 504 και δεξί κάθισμα τον νυν πρόεδρο της FIA, είχε εκείνο το ξεχωριστό χάρισμα, που κάνει τον κόσμο να ανέβει στο βουνό, να δεί, να ακούσει, να αναμιχθεί και τελικά να θαυμάσει.

Ήταν απίστευτα ταχύς, φαντεζί και άνετος. Ερχόταν με τα λαχούρια τα πουκάμισα του, στο μέσον της δεκαετίας του ΄60, χωρούσε όπως - όπως μέσα στο Mini και βρισκόταν σε μια κατάσταση μόνιμης, ανελέητης επίθεσης.

Οι Έλληνες θεατές της δεκαετίας του '60, εκείνη η πρώτη μαγιά ραλίστικου κοινού, τον λάτρεψαν και ο ημεδαπός Τύπος του προσέδωσε το παρανόμι «καμικάζε». Την άνοιξη του '66 ήρθε στην Ελλάδα μετά από μια εξωπραγματική επίδοση στο Monte της προηγούμενης χρονιάς, νίκη στις 1.000 λίμνες και θρίαμβο στο Monte του '66. Πλην όμως έμελλε να είναι ένας θρίαμβος που ποτέ δεν κατοχυρώθηκε. Εξ' ού και ο τίτλος Monte Fiasco. Κι όλα αυτά με 1300 ταπεινά κυβικά εκατοστά και 10άρες ζάντες κάτω από το πάτωμα των λιλιπούτειων minis. Μια κλασσική περίπτωση Δαυίδ που επικρατεί του Γολιάθ, πάντα αγαπητή στο κοινό.