Τo μυθιστόρημα του, περισσότερο γνωστού ως ηθοποιού παρά ως συγγραφέα, Στέλιου Μάϊνα είναι δυνατό, πλήρες και κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τελευταίας σελίδας και τελικής πρότασης. Ως προς τούτο, έχει αρκετά εφόδια.

Είναι πρωτότυπο, όσο πρωτότυπο μπορεί να γίνει από τη στιγμή που την αλμύρα μας την έχει σερβίρει στο χαρτί ένας Καββαδίας.

Ασφαλώς να μην λησμονηθούν έτεροι τιτάνες όπως οι Καρκαβίτσας, Παπαδιαμάντης, Κόντογλου και μετά βεβαιότητας κάποιους λησμονώ.

Μολοντούτο ο Σ.Μ. πλέκει προσεκτικά την ναυτική του ιστορία, την εντάσσει στο χρόνο ακολουθεί με ευαισθησία, χωρίς να γίνεται μελοδραματικός, τις ευρύτερες περιπέτειες της Σύρας, της Ελλάδας, του κόσμου και χτίζει το σενάριο του άψογα.

Χρησιμοποιεί όλο τον πλούτο της γλώσσας αλλά και τα ιδιώματα της ναυτικής διαλέκτου, προσφέροντας πάντα επεξηγήσεις ώστε να γίνεται κατανοητός από όλους.

Δομεί τους χαρακτήρες του με λεπτομέρεια, χωρίς να γίνεται κουραστικός, δίχως να τους ηρωοποιεί, καθώς τους εντάσσει στους χώρους και στους χρόνους της ιστορίας του.

Οι περισσότεροι κουβαλάνε μια δωρικότητα, επιδεικνύουν μεγάλες αντοχές και ο Μιχάλης, ο κεντρικός ήρωάς βασανισμένος αρκετά, σαν να επιδιώκει μια λύτρωση.

Με υπότιτλο Δολοφονίες, Αντιδικτατορική Δράση, Ύποπτοι θάνατοι κατά την περίοδο1967 – 1974 ο συγγραφέας παραδίδει στο ευρύ κοινό μια ογκώδη και λεπτομερέστατη μελέτη, για όλους όσοι εξεμέτρησαν το ζειν κατά την διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας όχι με φυσικό θάνατο. Το υπέρ οκτακοσίων σελίδων πόνημα  χωρίζεται σε 15 κεφάλαια όπου κατηγοριοποιούνται  οι περιπτώσεις των απωλειών.

Στο πρώτο περιγράφονται ο σκοπός, η μέθοδος , οι πηγές, οι περιορισμοί, οι δυσκολίες της έρευνας, αλλά και ο κομβικός ρόλος της δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή. Στο 2^ο αναφέρονται οι νεκροί των πρώτων ημερών του πραξικοπήματος (αφορά 4 άτομα), στο 3^ο οι αναγνωρισμένοι νεκροί του αντιδικτατορικού αγώνα (7 ατ.), στο 4^ο οι αποσιωπημένες απώλειες του αποτυχημένου βασιλικού κινήματος τον Δεκέμβριο του ΄67 (5 ατ.). Το 5^ο είναι αφιερωμένο στην εξέγερση της Νομικής και στα θύματα του Πολυτεχνείου (24), ενώ στο 6^ο στα θύματα μετά το Πολυτεχνείο (6) και το 7^ο στο ζήτημα των φημολογούμενων νεκρών στα γεγονότα του Πολυτεχνείου (6). Στο 8^ο οι ύποπτοι θάνατοι στην αστυνομία και στις ένοπλες δυνάμεις (15). Στο 9^ο οι ύποπτοι θάνατοι εφέδρων στρατιωτών (42), στο 10^ο οι ύποπτοι θάνατοι πολιτών, φοιτητών, κληρικών (38). Στο 11^ο αναφέρονται οι θάνατοι πολιτικών κρατουμένων (63). Στο 12^ο οι περιπτώσεις θανάτων εξόριστων μετά την δικτατορία (4). Στο 13^ο ασχολείται με λανθασμένες καταγραφές θανάτων (8), στο 14^ο οι εξαφανίσεις (4) και στο 15^ο οι λοιπές περιπτώσεις (21).

Εδώ και μήνες είχε συστηθεί από πιστό αναγνώστη, ενίοτε το «πιστός» αναδεικνύεται ισχυρότερο του «φίλος», αλλά καθώς προηγούντο άλλα, περίμενε τη σειρά του. Ξεκινώντας από το εξώφυλλο εκτιμούσα ότι το Πολυμέρης είναι επώνυμο, όρα Φώτη Πολυμέρη, και κάπου εδώ τελειώνουν οι απόπειρες για χιούμορ.

Ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πολυμέρης Βόγλης λοιπόν, πραγματοποίησε ένα ογκώδες έργο με συνεντεύξεις, συλλογή όχι πάντα εύκολα προσβάσιμων στοιχείων, δούλεψε το υλικό και το χώρεσε σε 252 πυκνογραμμένες σελίδες.

Αφορά αυτό που μαρτυρά ο τίτλος. Την δυναμική αντίσταση που πρόταξε μικρό τμήμα του ελληνικού πληθυσμού στην επταετία της κυριαρχίας της στρατιωτικής δικτατορίας. Όταν ο λόγος έρχεται γύρω από την έννοια του τι σημαίνει δυναμική, μια πρόχειρη ερμηνεία είναι οτιδήποτε μπορεί να θέσει τον αντιστασιακό σε δοκιμασία απέναντι στον μηχανισμό της χούντας. Από ένα γρήγορο και σχετικά εύκολο πέταμα προκηρύξεων, μέχρι την κατασκευή και τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών.

Ο πολύ σφικτός και αποτελεσματικός έλεγχος του καθεστώτος, η ευκολία με την οποία μοιράζονταν βαριές ποινές σε όσους αντικαθεστωτικούς εκδηλώνονταν και το μαρτύριο των βασανιστηρίων όσων συλλαμβάνονταν ήταν ιδιαίτερα αποθαρρυντικοί παράγοντες.

Σε αυτό να προστεθεί η αποτελεσματικότητα του καθεστώτος να συλλάβει τις πρώτες ώρες της εκδήλωσης του πραξικοπήματος εκατοντάδες πολίτες ξηλώνοντας ομάδες, παρέες, αφήνοντας ταυτόχρονα άμεσα τις προθέσεις του να γίνουν βίαια αισθητές.

Χωρισμένο σε τρία κεφάλαια, με 37 συνολικά περιπτώσεις όπου ο συγγραφέας πραγματεύεται αυτό ο ακριβώς που ο τίτλος περιγράφει. Ότι μερικές από τις χαρακτηριστικές στιγμές της Ιστορίας μας δεν είναι αυτό που έχουμε διδαχτεί. Μπορεί να είναι κάτι κοντινό, ή ακόμα και κάτι απόμακρο. Κατά τον συγγραφέα όμως, αυτή η ας την χαρακτηρίσουμε ελαφρά παραχάραξη του παρελθόντος δημιουργήθηκε, υφίσταται προκειμένου να ενισχύσει το εθνικό αίσθημα, όταν χρειαζόταν και προσφέρει μια ψυχική ανάταση.

Μαζί όμως με τις τόσες ενδιαφέρουσες και καλοδουλεμένες περιπτώσεις «άβολων αληθειών», όπως για παράδειγμα αν οι Χιώτες όντως πήγαιναν δυο – δύο, τις λωρίδες της γαλανόλευκης, την αιτία της απώλειας της Σμύρνης, την καθυστέρηση της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα λόγω της μάχης της Κρήτης, το αν οι Μινωίτες μιλούσαν την ελληνική, ή αν όντως ο Αρχιμήδης όρμησε γυμνός στους δρόμους κραυγάζοντας «Εύρηκα», ή την ελληνικότητα του Ναπολέοντα και τόσα άλλα, μας προσφέρει και ένα πλήθος από ιστορικές λεπτομέρειες που βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τα γεγονότα.

Όπως για τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των Ελλήνων μεταναστών στις Η.Π.Α στις αρχές του 20^ου αιώνα (σ.140 - 142), και το καθεστώς ακραίων διακρίσεων που έτυχαν (σ.140 - 142). Από κοντά και η πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Λουντ. Έρχαρτ περί δημιουργίας μικρών βιομηχανιών στην Ελλάδα, αλλά η Ελληνική πλευρά δια του αντιπροέδρου της Παν. Κανελλόπουλου προτίμησε το άνοιγμα θέσεων εργασίας Ελλήνων στην Γερμανία ενισχύοντας την μετανάστευση, γεγονός και εθνικά και πολιτικά βαρύ (σ.148).

Διότι είναι τόσο κοντινά και τόσο απόμακρα μαζί. Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι αποτελούν ενδιαφέρουσες καταγραφές βιωμάτων και μας προσφέρουν πλούσιες εικόνες από το σχετικά μακρινό παρελθόν. Επίσης είχαν και οι δυο δημιουργοί τους επιτυχημένη επαγγελματική πορεία με δεδομένες δεξιότητες και συνοδεύτηκαν από αναγνωσιμότητα και αντίστοιχη φήμη.

Τα απόμακρα σημεία έχουν να κάνουν ότι τους συγγραφείς χωρίζουν κατ΄ αρχάς 16 χρόνια, ότι μεγάλωσαν σε διαφορετικές συνθήκες και κράτη, ότι ανήκαν σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και τα πονήματά τους γράφτηκαν με διαφορά 30 ετών. Επιπλέον ο ένας είναι άρρεν η άλλη θήλυ.

«Από την αρχή του βιβλίου τονίστηκε ότι η μελέτη αυτή δεν επιχειρεί να συγκρίνει την προσωπικότητα και το έργο των δυο ανδρών, αλλά να καταγράψει τη σχέση τους όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τη συνεργασία τους, που ωφέλησε τον τόπο, αλλά και την αντίθεσή τους, που οδήγησε σε ολέθρια αποτελέσματα». Αυτά σημειώνει η συγγραφέας στην σ. 249 του πονήματός της που ως υπότιτλο φέρει το: «Μια παράδοξη σχέση». Στο τέλος, πείθει και το πιο απαιτητικό αναγνώστη ότι έτσι ήταν.

Δυο ισχυρές προσωπικότητες που εν αρχή συνεργάστηκαν αλλά αργότερα βρέθηκαν σε πολιτικούς σχηματισμούς με φανατικές αντιπαλότητες και  σημάδεψαν με τις κινήσεις τους την ιστορία του τόπου στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα.

Το «επίσημο» δίπολο βέβαια, ήταν Βενιζέλος -  Κωνσταντίνος, αλλά ο ρόλος του Μεταξά ήταν πελώριος ακόμα και από τότε που ως κατώτερος αξιωματικός του Ελληνικού στρατού συναντήθηκε με τον λαμπρό και πανίσχυρο πρωθυπουργό συνθέτοντας ένα σπάνιο, λόγω συνθηκών, δίδυμο.

Στο χρονικό διάστημα από το 2010, τότε δηλαδή που ο Κρης δικηγόρος ήδη μπαρουτοκαπνισμένος από την δράση του στο νησί, παραιτείται από την πρωθυπουργία την Κρητικής Πολιτείας καθώς εξελέγη με συντριπτική πλειοψηφία βουλευτής Αττικοβοιωτίας ερχόμενος στην Αθήνα για να κυριαρχήσει στην πολιτική και να πραγματοποιήσει , έως τον θάνατό του, τον Μάρτιο του 1936 υπήρξαν άπειρα περιστατικά σύγκρουσης με τον βραχύσωμο αξιωματικό.

Με υπότιτλο «Η Καραμανλική τρομοκρατία, η Δημοκρατική αντίσταση και η Αριστερά» ο συγγραφέας πραγματεύεται την εξαετία 1958 – 1963 και όσα διαμόρφωσαν, σε πολιτικό επίπεδο, τις εξελίξεις.

Οι 537 σελίδες της έκδοσης χωρίζονται σε τρία μέρη με το πρώτο να καλύπτει την περίοδο 1958 - 1961, όταν η Ε.Δ.Α, υπήρξε η αξιωματική αντιπολίτευση, το δεύτερο να περιγράφει τις εκλογές βίας και νοθείας 1961 και το τρίτο να ασχολείται με το χρονικό διάστημα από τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1961 έως τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη τον Μάιο του 1963.

Ο συγγραφέας παρατάσσει εκατοντάδες περιστατικά ωμής, κρατικής, αντισυνταγματικής βίας με την οποία επιχειρήθηκε η συρρίκνωση της πολιτικής δύναμης και της κοινωνικής αποδοχής της Ε.Δ.Α. Το νόμιμο κόμμα που εκπροσωπούσε την Αριστερά, στις εκλογές της 11^ης Μαΐου του ’58, αναδείχθηκε αξιωματική αντιπολίτευση με ποσοστό 24,42%.

Λιγότερο από εννέα χρόνια μετά το πέρας του Εμφυλίου πολέμου, οι συνθήκες για όσους δεν συνέπλεαν με την Δεξιά δεν ήταν ιδανικές ενώ για εκείνους που φανερά τους συγκινούσε η Αριστερά ήταν ζοφερές.

Αυτό που κάνει τούτη την έκδοση κάπως τρομακτική, περισσότερο πληροφοριακή και λιγότερο προπαγανδιστική είναι που οι περιγραφές των γεγονότων δεν έχουν στάλα αοριστίας. Αναφέρονται με ονόματα, επώνυμα, που συνέβησαν, τι εξελίξεις υπήρξαν. Έτσι μετατρέπεται σε ένα καταγγελτικό δελτίο πλήρως δομημένο για μια μεγάλη όσο και κρίσιμη περίοδο της νεότερης ιστορίας του τόπου. 

Συμπαθής εκ των προτέρων από το ύφος και τη θεματολογία στην καθημερινή του αρθρογραφία, σε αντίθεση με Σακήδες και Τάκηδες που επιμένουν με άλλες τακτικές, ο Η.Μ. καταθέτει με τόλμη, χάρη και ξεχωριστή ιδιαιτερότητα «μια αληθινή ιστορία» όπως αναγράφεται στον υπότιτλο.

Είναι η αφήγηση της περιπέτειας τριών γενεών, μέσα από τα ταραχώδη χρόνια που κλόνισαν κάθε τι στον τόπο μας. Του οφείλουμε τα εύσημα όχι μόνο διότι το έπραξε με μια αδιατάρακτη λεπτότητα, με μια σπάνια ευγένεια απέναντι στο παρελθόν, αλλά και για δυο ακόμα λόγους.

Πρώτον διότι το πόνεσε, το δούλεψε, έκανε έρευνα, μίλησε, ρώτησε, έψαξε. Δεν ήταν μια επιφανειακή εργασία που την έντυσε με όμορφο λόγο. Ήταν μια κατάδυση και έφτασε όπου μπορούσε, συχνά με τρόπο επίπονο.

Δεύτερον διότι δεν είχε πρόβλημα να πετάξει κάθε ασπίδα προστασίας του. Να δείξει τις πτυχές δυσλειτουργίας της οικογένειας, αλλά και το πώς επιβίωσαν μέσα σε ένα σκληρό, συχνά αποτρόπαιο περιβάλλον.

Υφαίνει την ιστορία του με όλα τα διαθέσιμα υλικά. Με τις προσωπικές του μνήμες, με αφηγήσεις των πρωταγωνιστών, με στοιχεία από το Στρατολογικό Γραφείο Μεσολογγίου, από την Υπηρεσία Ιστορίας της Πολεμικής Αεροπορίας και την Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού του Γ.Ε.Σ.

Όλα τούτα θα ήταν αδιάφορα αν δεν τα ευθυγράμμιζε με τέχνη, αν δεν τα στόλιζε με μια πληθώρα πληροφοριών και αν δεν τα σερβίριζε με το προσωπικό του φίλτρο, που αποδείχτηκε γενναιόδωρο.

Έκτοτε πέρα από τις πολλές δεκαετίες που μεσολάβησαν, ήρθαν και άλλες εκδόσεις, πολλά ντοκυμαντέρ, δεκάδες ταινίες που πρόσφεραν πληροφορίες και γνώσεις σε αυτή την πλέον αιματηρή, καταστροφική περίοδο της ιστορίας της ανθρωπότητας.

Σε όλα τούτα ας προστεθεί εσχάτως και το πόνημα του Frank McDonough «τα χρόνια του Χίτλερ», που δυο χρόνια μετά την αγγλόφωνη έκδοση, μοιράζεται δωρεάν με την Κυριακάτικη έκδοση της εφημερίδας «Η Καθημερινή». Καλύπτει την χρονική περίοδο από το 2018 και την εμφάνιση του Αδόλφου Χίτλερ στη δημόσια σφαίρα, έως το 1945 και το φυσικό του τέλος.

Μέχρι στιγμής έχουν κυκλοφορήσει 6 τόμοι και η σειρά θα ολοκληρωθεί τον Γενάρη. Αυτό που κάνει το έργο να ξεχωρίζει είναι κατ’ αρχάς η ρέουσα αφήγηση που έλκει τον αναγνώστη, εύσημα εδώ δικαιούται προφανώς και η μεταφράστρια, ακολούθως όμως και η παροχή διασταυρωμένων πληροφοριών με εκατοντάδες παραπομπές σε κάθε τόμο.

Όσο πιο σύγχρονες είναι οι εκδόσεις τόσο πιο πολύ αξιοποιούν το πλεονέκτημα να πλουτίζουν από πληροφορίες οι οποίες αναδύονται μέσα από ιστορική έρευνα και από κρατικά αρχεία που αποχαρακτηρίζονται και τίθενται στη διάθεση των ερευνητών.